Szkoła Podstawowa 
im. ppor. Alfreda Sofki 
w Białej
 

Historia Szkoły

Dokładną datę uruchomienia naszej szkoły trudno dzisiaj podać. Z zachowanych nielicznych dokumentów można określić początek dziejów szkoły na I połowę XVIII wieku. Była to szkoła przykościelna. Miejscowy proboszcz zobowiązał tutejszego organistę do nauczania dzieci, był to Polak Walenty Łuczyński, który był jednocześnie organistą, dzwonnikiem i kościelnym. Walenty Łuczyński pełnił funkcję kierownika szkoły w latach 1754 – 1770. Jego następcą w latach 1770 – 1806 był Antoni Szulc. W latach 1806 - 1849 zastapił Go również Polak Antoni Majorowicz, który pełnił te same obowiązki co jego poprzednik. Po I rozbiorze Polski Biała znalazła się pod zaborem pruskim, co spowodowało, że następni nauczyciele szkoły byli Niemcami. Dotychczas szkoła mieściła się w 1 izbowym budynku, w ogrodzie kościelnym, ale była w tak opłakanym stanie, że pewnego dnia się zawaliła. Potem Gmina przydzieliła organiście domek murowany, w którym 1 pokój organista przeznaczył na klasę.
W 1846 r. Rada Szkolna otrzymała naprzeciwko kościoła plac pod budowę szkoły. Od 1849 r. nauczycielem był Niemiec Leopold Mohaupt, który doprowadził do wybudowania nowego 2 izbowego budynku przy ulicy Łomnickiej. Napływ osadników niemieckich i liczebny rozwój wsi spowodował konieczność wybudowania nowej szkoły przy ulicy Radolińskiej, która istnieje do dnia dzisiejszego. W roku 1899 w częściowo wybudowanej szkole znajdowało się 5 oddziałów, w których uczyli nauczyciele z różnych stron Niemiec. W latach 1903 - 1931 kierownikiem szkoły był Franz Lukowski, w latach 1931 - 1945 Ernst Haase. Budynek szkoły został oddany do użytku 2 października 1905 r. Szkoła posiadałała 2 piętra, 4 klasy oraz mieszkania dla nauczycieli.



Po zakończeniu II wojny światowej z chwilą wyzwolenia Białej władza ludowa zaczęła organizować nowe życie. Napływali osadnicy z różnych stron Polski, przybywało dzieci. Szkoła polska rozpoczęła swoje urzędowanie 10 września 1945 r. Uroczyste otwarcie i poświęcenie szkoły nastąpiło 21 października 1945 r. Na początku roku 69 uczniów uczyło 2 nauczycieli: Zofia Wasilewska i Edward Chraplak, który był kierownikiem szkoły. W dniu 2 X 1945 r. szkoła otrzymała kolejne 2 siły nauczycielskie: Piotr Wychot-Ochota i Łukaszewicz Janina, która została Jego żoną. Uroczyste poświęcenie szkoły odbyło się 21 X 1945 r. W miarę napływu ludności z całej Polski przybywało również dzieci. Pod koniec roku szkolnego 1945/1946 szkoła liczyła 184 uczniów w 6 klasach.
„ W szkole oprócz czasowo wydrukowanego programu nauczania nic nie było – wspomina Piotr Wychot – Ochota – zeszyty były pochodzenia niemieckiego, tak samo inne przybory szkolne. Podręczników nowych nie było. Posługiwaliśmy się podręcznikami przedwojennymi, które częściowo przywiozłem ze sobą przeczuwając brak takowych.”
Rok szkolny 1946/1947 rozpoczął się 3 września z liczbą 224 uczniów w 7 klasach. Pracę rozpoczęła dodatkowa siła nauczycielska Piekarska Halina. W szkole powoli robiło się ciasno, w związku z tym powstał plan rozbudowy szkoły o dalsze 4 klasy. Udało się pozyskać 12 a. ziemi od strony północnej na ogród szkolny z przeznaczeniem na planowaną przybudówkę. 1.II.1947 r. pracę w szkole rozpoczęła nowa nauczycielka Korol Stanisława, która objęła dzieci młodsze z klasy I jako I a, dzieci starsze jako I b miały w przyspieszonym kursie wcześniej przejść do klasy II. W pierwszych powojennych latach rozpiętość roczników była bardzo duża, we wspomnianej klasie I uczyły się dzieci urodzone pomiędzy 1935 a 1940 rokiem. Od maja 1947 r. w szkole rozpoczęła pracę Zofia Filipowicz.

„W roku szkolnym 1946/1947 zaczynają ukazywać się nowe podręczniki, ale w tak małych nakładach, że trzeba było dosłownie chwytać z księgarni jeszcze z nieobeschniętą farbą drukarską – wspomina Piotr Wychot – Ochota – nabywałem je w miastach wojewódzkich różnymi drogami i sposobami i na własnym rowerze, nie zważając na pogodę i porę dnia, przywoziłem ze stacji Trzcianki do Białej. Nasza szkoła jedyna prawie w powiecie zaopatrzona była w podręczniki w stu procentach.”

Rok ten był wyjątkowo trudny ponieważ w okresie od X do III zajęcia musiano kilkakrotnie odwoływać z powodu braku opału. Pod koniec roku szkoła liczyła 250 uczniów.
Od roku szkolnego 1947/1948 pracę w szkole rozpoczęła Ernest Apolinara, Ludwiczak Helena oraz nowo przybyły z Wileńszczyzny na parafię w Białej Ksiądz Proboszcz Aleksander Hanusewicz. W tym roku skład kadry pedagogicznej był następujący: Chraplak Edward – kierownik szkoły, Wychot – Ochota Piotr, Ernest Apolinara / odeszła z końcem roku szkolnego /, Ludwiczak Helena, Filipowicz Zofia / odeszła z końcem roku szkolnego /, Wasilewska Zofia, Łukaszewicz Janina, Piekarska Halina , Ks. Hanusewicz Aleksander.

„Na początku praca była bardzo trudna – wspomina Piotr Wychot – Ochota – większość dzieci ludności rodzimej / autochtonów / nie znała języka polskiego, posługiwała się początkowo językiem niemieckim. Wobec takich dzieci należało zachować dużą dozę cierpliwości i wyrozumiałości. Pierwsze lata dawało się też odczuwać pewien antagonizm między poszczególnymi grupami ludności. Odczuwało się to zwłaszcza między dziećmi uczęszczającymi do szkoły, słyszało się często takie przezwiska jak: ukrainiec, rusek, niemiec, pyra itd. Po upływie paru lat można już było oglądać sukcesy swojej pracy. Dzieci stanowiły już bardziej zwarty kolektyw uczniowski - wszelkie niesnaski powoli zanikały”

Dowodem na to, że szkoła starała się na wszelkie sposoby konsolidować społeczeństwo mogą świadczyć zapisy w dziennikach szkolnych z tamtych lat oraz wspomnienia nauczycieli. Organizowano dożynki z okazji rocznicy reformy rolnej i święta lotnictwa; akademie / ku czci gen Świerczewskiego, 30-tej rocznicy Armii Czerwonej, ku czci odzyskania Ziem Zachodnich, z okazji święta Zwycięstwa, Tydzień Morza, Tydzień PCK, Święto Pracy, Święto Lasu, Oświaty /; przeprowadzano pogadanki / o ujemnych skutkach niszczenia skrzynek pocztowych, o stonce ziemniaczanej, 100 rocznicy Wiosny Ludów, rocznicy bitwy pod Lenino, akcie nadania ziemi gospodarzom/, sadzenie drzewek w Leśnictwie Teresin ; przeprowadzano akcje odbudowy Warszawy i Poznania, akcje zbierania złomu, butelek, makulatury ; wystawiano sztuki teatralne, działał chór szkolny, drużyna harcerska, sklepik szkolny, Szkolna Kasa Oszczędności, Polski Czerwony Krzyż
Cały rok szkolny 1948/1949 przebiegał pod hasłem dobudowy 4 klas oraz radiofonizacji szkoły. Piotr Wychot – Ochota wspomina:
„warunki powojenne już się stabilizują pomału i pieniądze do kas Gminnych wpływają tak, że w tym roku powiesiliśmy portrety naszych dostojników w klasach, oszkliliśmy inne obrazy i wprawili resztę szyb, zakupiliśmy dzwonek elektryczny, by na przerwy nie „walić w gaśnicę.”
W kolejnych 3 klasach założono instalację elektryczną, ponieważ wieczorami odbywała się nauka dla młodzieży - Przysposobienie Rolniczo – Wojskowe dla roczników 1930 – 1933. W szkole rozpoczął pracę Tadeusz Hofman. 28.III.1949 r. w północno-wschodnim skrzydle dobudówki na wysokości 1 metra od fundamentu kamiennego zamurowano akt w treści:
„ Działo się to Roku Pańskiego 1949, dnia 28.III, kiedy w Polsce był prezydentem Bolesław Bierut, wojewodą poznańskim Brzeziński, starostą powiatu pilskiego Mianowski, Kuratorem Okręgu Szkolnego Poznańskiego- Łopusiński, Inspektorem Szkolnym Girzejowski Józef, kierownikiem szkoły Chraplak Edward, zaszła potrzeba dobudowania dalszych 4 klas, które realizował architekt powiatowy Piotr pod przewodnictwem firmy Jurczyk i budowniczym Wylegałą”
O trudnych początkach budowy tak wspomina Piotr Wychot – Ochota
„ W czasie budowy do pierwszego okna nikt z Gminy nie przyszedł popatrzeć. Jedni się zakładali, że się nie zacznie budowa, inni twierdzili, że to wymysł kierownika.”
Rok szkolny 1949/1950 - Przybudówka jest już pod dachem ale nic więcej się nie budowało na skutek braku subwencji. W szkole Tadeusza Hofmana zastąpił Lesław Szczupaczyński.
Rok szkolny 1950/1951 rozpoczął się z dużymi trudnościami, brakowało nauczycieli i sal lekcyjnych. Przybudówka do szkoły, która rozwiązałaby problem braku pomieszczeń, została nie ukończona. Plany ukończenia przesunięto na 1953 r. W gronie nauczycielskim zaszły zmiany: Chraplak Edward został mianowany zastępcą kierownika Wydziału Oświaty w Wągrowcu, kierownikiem szkoły został Piotr Wychot – Ochota, pracę w szkole rozpoczęła Mielguj Janina, w listopadzie Piekarski Zbigniew. Nauka prowadzona była na dwie zmiany: przed i po południu. W okresie późnej jesieni i zimy ze względu na krótki dzień, duże trudności były z młodszymi klasami. Dzieci z tych klas dochodziły do szkoły z osiedli odległych od 1,5 do 3 kilometrów. Do domu wracały już o zmroku. Zaistniała konieczność odremontowania sali w szkole przy ulicy Łomnickiej. Odremontowana sala została oddana do użytku 20.XI.1950 r. Uczyły się w niej klasa III przed południem, klasa I po południu. Rok ten obfitował w powstawanie różnych kół i organizacji szkolnych. Powstało: Szkolne Koło Sportowe, Szkolne Koło TPP-R / Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Radzieckiej /, Szkolne Koło L.P.Ż / Liga Przyjaciół Żołnierza /. Dzieci brały udział w różnych akademiach organizowanych dla środowiska.
Dnia 2.VI.1951 r. grupa tancerek wzięła udział w występach eliminacyjnych w Trzciance, gdzie brały udział prawie wszystkie szkoły z całego powiatu. Zespół taneczny był zorganizowany przez Mielguj Janinę. Grupa tancerek została wyróżniona przez wręczenie jej dyplomu uznania. Uczniowie w ramach czynu pierwszomajowego doprowadzili w pewnym stopniu boisko do używalności. Część boiska została zniwelowana, cegły znajdujące się na nim zostały zniesione do przybudówki. Od ulicy Radolińskiej boisko zostało ogrodzone siatką oraz obejście szkolne należycie uporządkowane.
W roku szkolnym 1951/1952 skład nauczycieli uległ zmianie. Pracowali w szkole: Wychot-Ochota – kierownik szkoły, Łukaszewicz Janina, Piekarska Halina, Wasilewska Zofia, Piekarski Zbigniew, który w listopadzie odszedł do Radolina oraz nowi nauczyciele Piątkowska Halina, Dziamski Jan. Skład uczniów też uległ zmianie. Państwowy Dom Dziecka został przeniesiony do Piły, w związku z tym zmniejszyła się liczba uczniów do 208. 2 września 1951 r. odbyły się gry i zabawy oraz obdarowanie upominkami dzieci z rocznika 1944, tj. urodzonych w niepodległej Polsce. Szczególnie uroczystym dniem dla całej szkoły był dzień 18 kwietnia 1951 r. – 60 rocznica urodzin Bolesława Bieruta Prezydenta Rzeczypospolitej. Młodzież podjęła liczne zobowiązania połączone z zobowiązaniami pierwszomajowymi, między innymi przystrojono portrety, postanowiono zasadzić 20 tys. drzewek w lesie i kilka drzewek konstytucyjnych dookoła boiska szkolnego. Z zakończeniem roku szkolnego była połączona druga uroczystość a mianowicie pierwsze na terenie tutejszej szkoły przyrzeczenie harcerskie. Szkoła i plac szkolny były pięknie udekorowane. Odznaki wręczył przedstawiciel Gminnej Rady Narodowej ob. Piotrowski Konstanty
Rok szkolny 1952/1953 rozpoczął się w obliczu wielkich wydarzeń: Uchwalenie Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, wybory do Sejmu i Rządu. Odeszła ze szkoły Zofia Wasilewska, na jej miejsce przyszła Piechocka Lucyna. Kierownik szkoły Wychot – Ochota ciężko zachorował, zaraz po wyborach do Komitetu Rodzicielskiego pogotowie zabrało go do szpitala. Przebywał na urlopie do 1.IV.1953 r. zastępowała Go Janina Łukaszewicz. Dnia 30 kwietnia Jan Dziamski poszedł do wojska / powrócił 1 maja 1956 r. / zastąpiła Go Kowaluk Felicja, tylko do końca roku szkolnego.
Rok szkolny 1953/1954 rozpoczął się jak zwykle w zmienionym składzie nauczycielskim. Do szkoły Nr 2 w Trzciance odeszła Piątkowska Halina i Kowaluk Felicja. Pracę w szkole rozpoczęli Lisikiewicz Barbara, Chmielnik Ryszard oraz Olszewska Wanda – przewodnik Organizacji Harcerskiej. Bardzo ważnym momentem w tym roku szkolnym było oddanie do użytku nowo przybudowanej szkoły, nastąpiło to 21 I 1954 r. W związku z tym została skasowana klasa przy ulicy Łomnickiej 13. Przez wykończenie tej przybudówki szkoła zyskała 4 nowe klasy, świetlicę, pomieszczenia na bibliotekę i gabinet fizyczny.

W 1967 r. kierownikiem szkoły został Włodzimierz Senger. Liczba dzieci wynosiła wówczas ponad 300. W dniu 1 lutego 1969 r. nadano szkole imię podporucznika Alfreda Sofki żołnierza I Dywizji im. Tadeusza Kościuszki.